Software Defined Radio
SDR (Software Defined Radio) is radiotechnologie in zijn meest geeky vorm. In plaats van één vaste radiofunctie, gebruik je een compacte ontvanger die via software bijna alles kan worden: FM-radio, luchtvaartcommunicatie, satellieten, weerstations, digitale signalen en veel meer.
Je ziet radiosignalen letterlijk live verschijnen op een spectrumdisplay (ook waterval genoemd) terwijl je ontdekt hoeveel onzichtbare communicatie er voortdurend door de lucht vliegt. Een SDR is tegelijk een meetinstrument, een radio-ontvanger en een speeltuin voor nieuwsgierige nerds die willen experimenteren met draadloze technologie.
nerdland SDR FAQ
Op deze pagina hebben we wat extra info gebundeld over SDR
Absoluut, het ontvangen van radiosignalen is helemaal gratis!
Enige (kleine) investering is de SDR (dongle) en een antenne (of wat materiaal om zelf antennes te maken).
Dit is natuurlijk wat afhankelijk van je wensen en budget.
Een van de goedkoopste en veelzijdige SDR dongles zijn die van RTL-SDR, waarvan versie 4 online te vinden is vanaf ongeveer 40 euro. Het spreekt voor zicht dat dit de ‘2PK’ is onder de dongles, wil je liever eerder een ‘Ferrari’ dan kun je ook kiezen voor een ” FOBOS SDR” die te vinden is voor een prijs van +- 525 euro.
Als instapmodel kunnen we een goedkope SDR dongle zeker aanraden, het kan je al heel wat luisterplezier opleveren. Wil je meer en beter dan bestaan er de nodige opties.
Maar er bestaan ook heel wat online SDR ontvangers die gewoon vrij te beluisteren zijn. Een van de meest populaire voor signalen tussen 0 en 30 MHz zijn de zogenaamde “KIWI SDR” ontvangers, ontwikkeld in Nieuw-Zeeland. Er staan er enkele honderden verspreid over gans de wereld, via deze map kun je ze eenvoudig raadplegen.
Er zijn heel wat verschillende (gratis) software pakketten online te vinden, elk met hun eigen mogelijkheden en beperkingen. Sommigen zijn multi-platform, anderen kun je enkel op windows gebruiken.
Op onze Nerdland experience zie/zag je normaal SDR console, gratis te downloaden via https://www.sdr-radio.com/
Maar er bestaan nog heel wat andere (opensource) software pakketten zoals vb SDR Angel, SDR++, SDR Connect, … Dewelke je best kiest hangt eerst en vooral af of het pakket je dongle ondersteunt, voor de rest ben je vrij om te ontdekken wat het best in je smaak valt qua layout en bediening.
Dat hangt een beetje af welke signalen je wilt ontvangen.
Radiogolven hebben namelijk een bepaalde lengte, en hoe beter je antenne die lengte benaderd, hoe beter de antenne zal werken. Zo hebben klassieke radiogolven van de FM radioband (88 Mhz – 108 Mhz) een golflengte van +- 3 meter. Wil je graag in de lagere banden luisteren dan neemt de golflengte toe. Zo zijn de radiogolven op 7 Mhz ongeveer 40 meter lang. Wil je ADSB vliegtuigsignalen ontvangen op 1090 MHz dan werk je met radiogolven van +- 27,5 cm. Een gigantisch verschil in golf- en antennelengte dus.
Gelukkig reageren antennes met een halve golflengte of kwart golflengte ook heel erg goed, zeker als je op de lagere banden wilt luisteren. Je hoeft dus zeker geen antenne van 40 meter lang te hebben om op 7 MHz te luisteren, een kwart golf antenne van 10 meter lang zal ook perfect werken. Dit kan trouwens gewoon een elektriciteitsdraad(je) zijn, gezien het enkel om ontvangst gaat is het gebruikte materiaal en de exacte lengte niet echt kritisch.
Er zijn heel wat (dure) antennes te koop die hoofdzakelijk ook gemaakt zijn om op uit te zenden. Voor ontvangst kun je gerust zelf wat knutselen, enige wat je nodig hebt is wat coaxkabel (liefst 50 ohm versie) met aan de ene kant de juiste connector om op je SDR ontvanger aan te sluiten en aan de andere kant een eind(je) koperdraad.
Wil je niet direct investeren in een SDR dongle en/of energie stoppen in het bouwen van antennes?
Er bestaan héél wat diverse websites waar je online een SDR ontvanger kunt raadplegen. De ene online setup is de andere niet, wil je specifiek iets beluisteren dan is Google vermoedelijk je beste vriend.
Enkele online SDR websites die we kunnen aanraden
- VHF ontvanger in Watou (start op radioamateur repeater Brugge op 145.650 MHz)
- Kiwi SDR ontvangers verspreid over gans de wereld ( 0-30 MHz)
- WebSDR van de Pajottenlandse radioamateurs. HF, VHF, UHF maar ook CB is te beluisteren via deze link, uitleg over de setup en werking kun je hier nalezen
Deze antenne is een zogenaamde QuadriFilar Helix Antenne, ook vaak afgekort tot QFH antenne
Een QFH-antenne ziet er zo opvallend spiraalvormig uit omdat die speciaal ontworpen is om radiosignalen uit de lucht , letterlijk uit alle richtingen boven je, zo goed mogelijk te ontvangen. Vooral signalen van weersatellieten werken daar uitstekend mee.
De vier gebogen geleiders vormen samen een soort driedimensionale helix die circulair gepolariseerde signalen opvangt. Dat is belangrijk omdat veel satellieten hun radiosignalen draaiend uitzenden terwijl ze over je heen bewegen. Dankzij die vorm blijft het signaal sterk, ongeacht de positie van de satelliet aan de hemel.
Het resultaat: een antenne die bijna als een “radioradar” de volledige hemel kan afspeuren zonder dat je ze hoeft te richten. Daarom ziet een QFH eruit als een futuristische metalen DNA-spiraal — die vorm is eigenlijk de technologie.
Zoals je op de experience kan zien is deze antenne gemaakt met heel eenvoudige materialen: een stuk PVC afvoerbuis, wat coaxkabel metalen staafjes met schroefdraad en geperforeerde stalen band. Kostprijs van alles samen zal zo’n 15 à 20 euro zijn. Deze QFH antenne is gebouwd door radioamateur Luc ON5SEL Natuurlijk moet alles wel gebouwd worden volgens de correcte afmetingen om perfect te werken. Wie interesse heeft kunnen we altijd de bouwplannen bezorgen.
En Luc is eigenlijk het beste bewijs dat je geen technische opleiding gehad moet hebben om te knutselen, want zijn loopbaan situeerde zicht in de financiële wereld, een echte bureau job dus. Maar door zijn interesse in radiosignalen is Luc radioamateur geworden en zelfbouw is intussen één van zijn vele uitlaatkleppen.
Onderstaande afbeeldingen verstuurd door de METEOR weersatelliet zijn door Luc ontvangen met deze QFH antenne in combinatie met een gewone SDR dongle. De zwarte banden zijn veroorzaakt door het even wegvallen van het satellietsignaal (bomen en andere obstakels).
Deze antenne is een zogenaamde discone antenne
Een discone antenne is zowat het Zwitsers zakmes van de radio-wereld. Door haar opvallende UFO-achtige vorm, een schijf (“disc”) boven een kegel (“cone”), kan ze signalen ontvangen én uitzenden over een gigantisch frequentiebereik. Van luchtvaart en marifoon tot radioamateurs, één antenne die bijna alles aankan.
Wat een discone zo nerdy cool maakt, is dat ze extreem breedbandig is. Terwijl de meeste antennes ontworpen zijn voor één specifieke frequentie, voelt een discone zich thuis op tientallen banden tegelijk. Daardoor is ze perfect voor experimenteren, ontdekken en luisteren naar allerlei radiosignalen uit de ether. Afhankelijk van merk en model zijn dergelijke antennes bruikbaar op golflengtes vanaf 25 MHz tot 3 GHz.
Voor radio-nerds is een discone vaak dé ideale “ontdek-de-luchtgolven”-antenne: hoog plaatsen, aansluiten op een SDR of ontvanger, en plots hoor je vliegtuigen, satellieten, walkietalkies, weerstations en nog veel meer verborgen radiowerelden rondom je.
Deze antenne op de experience is een commerciële antenne, maar een discone antenne kan ook zelf gebouwd worden, al ligt de moeilijkheidsgraad van dergelijke antenne wel wat hoger.
Deze antenne is een zogenaamde magnetic loop antenne antenne
Een magnetic loop antenne is de stealth fighter onder de antennes. In plaats van een lange mast of gigantische draad gebruikt ze een compacte metalen lus om radiosignalen op te pikken en uit te zenden. Klein van formaat, maar verrassend krachtig.
Wat deze antenne zo fascinerend maakt, is dat ze bijna letterlijk “afgestemd” moet worden op de juiste frequentie. Een klein draaiwieltje of afstemcondensator bepaalt exact op welke radioband de lus resoneert. Daardoor voelt een magnetic loop minder als een gewone antenne en meer als een wetenschappelijk instrument dat je live aan het tunen bent.
Radio-nerds houden van magnetic loops omdat ze ondanks hun compacte formaat indrukwekkende prestaties kunnen leveren, zelfs op plekken waar grote antennes onmogelijk zijn. Bovendien zijn ze heel gevoelig voor subtiele radiosignalen en vaak beter bestand tegen storingen uit de omgeving.
En eerlijk: er is gewoon iets heerlijk futuristisch aan een ring die onzichtbare radiogolven uit de lucht trekt alsof het sciencefiction is.
Deze loop antenne is gebouwd (en wordt verkocht) door Paul, een Slovaakse radioamateur met callsign OM0ET. Paul heeft ook een interessant en veelzijdig youtube kanaal over radiosignalen, software modding, antennes en diverse aspecten van het radioamateurisme.
Dergelijke loop antenne is zeker ook zelf te bouwen, maar wegens het noodzakelijke afstemmen minder geschikt voor het ‘algemeen beluisteren’ en op zoek gaan naar radiosignalen. Heel veel radioamateurs met een beperkte ruimte om antennes te plaatsen gebruiken echter dergelijke magnetic loop om met heel weinig vermogen toch verbindingen over duizenden kilometer afstand te kunnen maken.
Daar is helaas geen algemeen antwoord op te formuleren, het radiospectrum is nu eenmaal enorm breed en alles hangt er van af wat je wil beluisteren. Radioamateurs In voor hen vastgelegde frequentiebanden, beginnend vanaf 1,8 MHz (ook de 160 meter band genoemd) tot 435 MHz ( de 70cm band). Radiocontact tussen vliegtuigen en de grond vindt plaats tussen 118 en 136 MHz, wil je ADSB decoderen dan zit je op 1090 MHz .
Het is dus wat uitzoeken waar je interesses liggen, in de meeste gevallen is google je beste vriend 😉
Een aantal van onze Radio-Actief leden zijn ook radioamateur.
Dat wil zeggen dat ze van radiocommunicatie en het experimenteren met radiosignalen hun hobby gemaakt hebben. Om te mogen uitzenden met hogere vermogens en op verschillende frequentiebanden heb je een zendvergunning nodig, want net zoals je zonder rijbewijs niet met de wagen de weg op mag moet je ook als radioamateur de nodige regels kennen.
Na een korte opleiding bij een lokale radiovereniging mag je naar het BIPT (Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie) in Brussel. Ben je geslaagd dan krijg je een officiële internationaal erkende radioamateur roepnaam (callsign) beginnend met ON, dan een cijfer gevolgd door twee of drie letters.
Beschouw die callsign een beetje als een persoonlijke nummerplaat om op de ether te mogen komen. En natuurlijk zijn alle radioamateurs trots op die eigen unieke identiteit !! Vandaar dus hun eigen ON roepnaam in plaats van ons RRY lidnummer op hun T-shirt of polo.
Als radioamateur kom je terecht in een enorm veelzijdige en boeiende wereld van radiocommunicatie. Wil je er graag meer over weten kijk dan zeker eens op onze rubiek www.radio-actief.be/radioamateur/
Wij zijn ook QRV op 145.500 FM
Wat is radioamateurisme?
Radioamateurs zijn eigenlijk een soort échte “super radio nerds”. Mensen met een fascinatie voor radiotechnologie die zélf experimenteren, bouwen, communiceren en ontdekken via radiogolven. Niet via het internet of gsm-netwerken, maar rechtstreeks via antennes en zendapparatuur.
Een radioamateur mag veel meer dan gewoon “met een walkietalkie praten”. Na het behalen van een officieel examen krijgt een radioamateur een vergunning om met zelfgebouwde of geavanceerde radioapparatuur te experimenteren op specifieke frequentiebanden. Dat maakt radioamateurisme een unieke mix van technologie, wetenschap, avontuur en community.
Wat doen radioamateurs zoal?
Radioamateurs:
- maken verbindingen met mensen over de hele wereld
- bouwen soms hun eigen antennes, zenders en ontvangers
- communiceren met hun stem, via digitale data, beelden, en zelfs satellieten
- experimenteren met nieuwe radiotechnieken en computertoepassingen
- sturen signalen via de maan terug naar de aarde (!)
- ontvangen radiosignalen uit de ruimte
- gebruiken mesh-netwerken en digitale communicatie
- helpen soms bij noodcommunicatie wanneer klassieke netwerken uitvallen
Sommige radioamateurs houden van verre verbindingen (“DX’en”), anderen zijn vooral bezig met elektronica, SDR, antennes bouwen, digitale modes, satellieten, communiceren via morse of specialiseren zich in noodcommunicatie. Het is een gigantische speeltuin voor nieuwsgierige techneuten.
Waarom vinden nerds dit zo geweldig?
Omdat radioamateurisme eigenlijk pure hands-on wetenschap is. Je leert spelenderwijs over elektronica, fysica, propagatie, computers, netwerken en draadloze communicatie… maar dan door écht te experimenteren.
Het is een hobby waarbij je:
- technologie niet alleen gebruikt, maar ook begrijpt
- zelf dingen kan bouwen en testen
- contact maakt met andere tech- en radioliefhebbers wereldwijd
- voortdurend nieuwe nerdy uitdagingen ontdekt
Of kort samengevat:
Een radioamateur is iemand die niet gewoon technologie consumeert, maar ermee experimenteert alsof het een gigantisch wetenschappelijk speelplein is.
Op de Nerdland experience wordt bewust niet diep ingegaan op het radioamateurise. Doordat je voor veel dingen een zendvergunning nodig hebt zou het anders eerder gewoon toekijken worden in plaats van zelf doen, en dit is niet de bedoeling. Maar we beantwoorden met veel plezier alle vragen over onze meest nerdy hobby ter wereld.
De radioamateurs die je op onze experience (misschien) ontmoet hebt zijn :
Wil je er graag meer over weten kijk dan zeker eens op www.radio-actief.be/radioamateur/
als je nog vragen hebt over SDR ontvangers of het gebruik er van stel ze da gerust aan een van onze crewleden op het Nerdand festival
En natuurlijk kun je altijd terecht op onze community op discord.
ADD AN OVERLINE
Schrijf je in op RadioPuls
Wil je als Nerdland bezoeker graag extra informatie ontvangen? Of wil je op de hoogte blijven van wat er leeft op de radiogolven? Schrijf je dan in op onze RadioPuls nieuwsbrief via email en / of ons MiniPuls infokanaal op WhatsApp.